---
name: coding-standards
description: TypeScript, JavaScript, React ve Node.js geliştirme için evrensel kodlama standartları, en iyi uygulamalar ve kalıplar.
origin: ECC
---

# Kodlama Standartları ve En İyi Uygulamalar

Tüm projelerde uygulanabilir evrensel kodlama standartları.

## Ne Zaman Aktifleştirmelisiniz

- Yeni bir proje veya modül başlatırken
- Kod kalitesi ve sürdürülebilirlik için kod incelerken
- Mevcut kodu kurallara uygun hale getirmek için refactor ederken
- İsimlendirme, biçimlendirme veya yapısal tutarlılığı zorunlu kılarken
- Linting, biçimlendirme veya tür kontrolü kuralları ayarlarken
- Yeni katkıda bulunanları kodlama kurallarına alıştırırken

## Kod Kalitesi İlkeleri

### 1. Önce Okunabilirlik
- Kod yazılmaktan çok okunur
- Net değişken ve fonksiyon isimleri
- Yorumlardan çok kendi kendini belgeleyen kod tercih edilir
- Tutarlı biçimlendirme

### 2. KISS (Keep It Simple, Stupid - Basit Tut)
- Çalışan en basit çözüm
- Aşırı mühendislikten kaçının
- Erken optimizasyon yapmayın
- Anlaşılır kod > akıllıca kod

### 3. DRY (Don't Repeat Yourself - Kendini Tekrar Etme)
- Ortak mantığı fonksiyonlara çıkarın
- Yeniden kullanılabilir bileşenler oluşturun
- Yardımcı araçları modüller arasında paylaşın
- Kopyala-yapıştır programlamadan kaçının

### 4. YAGNI (You Aren't Gonna Need It - İhtiyacın Olmayacak)
- İhtiyaç duyulmadan özellikler oluşturmayın
- Spekülatif genellemeden kaçının
- Karmaşıklığı sadece gerektiğinde ekleyin
- Basit başlayın, gerektiğinde refactor edin

## TypeScript/JavaScript Standartları

### Değişken İsimlendirme

```typescript
// ✅ İYİ: Açıklayıcı isimler
const marketSearchQuery = 'election'
const isUserAuthenticated = true
const totalRevenue = 1000

// ❌ KÖTÜ: Belirsiz isimler
const q = 'election'
const flag = true
const x = 1000
```

### Fonksiyon İsimlendirme

```typescript
// ✅ İYİ: Fiil-isim kalıbı
async function fetchMarketData(marketId: string) { }
function calculateSimilarity(a: number[], b: number[]) { }
function isValidEmail(email: string): boolean { }

// ❌ KÖTÜ: Belirsiz veya sadece isim
async function market(id: string) { }
function similarity(a, b) { }
function email(e) { }
```

### Değişmezlik Kalıbı (KRİTİK)

```typescript
// ✅ HER ZAMAN spread operatörü kullanın
const updatedUser = {
  ...user,
  name: 'New Name'
}

const updatedArray = [...items, newItem]

// ❌ ASLA doğrudan mutasyon yapmayın
user.name = 'New Name'  // KÖTÜ
items.push(newItem)     // KÖTÜ
```

### Hata Yönetimi

```typescript
// ✅ İYİ: Kapsamlı hata yönetimi
async function fetchData(url: string) {
  try {
    const response = await fetch(url)

    if (!response.ok) {
      throw new Error(`HTTP ${response.status}: ${response.statusText}`)
    }

    return await response.json()
  } catch (error) {
    console.error('Fetch failed:', error)
    throw new Error('Failed to fetch data')
  }
}

// ❌ KÖTÜ: Hata yönetimi yok
async function fetchData(url) {
  const response = await fetch(url)
  return response.json()
}
```

### Async/Await En İyi Uygulamaları

```typescript
// ✅ İYİ: Mümkün olduğunda paralel yürütme
const [users, markets, stats] = await Promise.all([
  fetchUsers(),
  fetchMarkets(),
  fetchStats()
])

// ❌ KÖTÜ: Gereksiz yere sıralı
const users = await fetchUsers()
const markets = await fetchMarkets()
const stats = await fetchStats()
```

### Tür Güvenliği

```typescript
// ✅ İYİ: Doğru tipler
interface Market {
  id: string
  name: string
  status: 'active' | 'resolved' | 'closed'
  created_at: Date
}

function getMarket(id: string): Promise<Market> {
  // Implementation
}

// ❌ KÖTÜ: 'any' kullanımı
function getMarket(id: any): Promise<any> {
  // Implementation
}
```

## React En İyi Uygulamaları

### Bileşen Yapısı

```typescript
// ✅ İYİ: Tiplerle fonksiyonel bileşen
interface ButtonProps {
  children: React.ReactNode
  onClick: () => void
  disabled?: boolean
  variant?: 'primary' | 'secondary'
}

export function Button({
  children,
  onClick,
  disabled = false,
  variant = 'primary'
}: ButtonProps) {
  return (
    <button
      onClick={onClick}
      disabled={disabled}
      className={`btn btn-${variant}`}
    >
      {children}
    </button>
  )
}

// ❌ KÖTÜ: Tip yok, belirsiz yapı
export function Button(props) {
  return <button onClick={props.onClick}>{props.children}</button>
}
```

### Özel Hook'lar

```typescript
// ✅ İYİ: Yeniden kullanılabilir özel hook
export function useDebounce<T>(value: T, delay: number): T {
  const [debouncedValue, setDebouncedValue] = useState<T>(value)

  useEffect(() => {
    const handler = setTimeout(() => {
      setDebouncedValue(value)
    }, delay)

    return () => clearTimeout(handler)
  }, [value, delay])

  return debouncedValue
}

// Kullanım
const debouncedQuery = useDebounce(searchQuery, 500)
```

### State Yönetimi

```typescript
// ✅ İYİ: Doğru state güncellemeleri
const [count, setCount] = useState(0)

// Önceki state'e dayalı fonksiyonel güncelleme
setCount(prev => prev + 1)

// ❌ KÖTÜ: Doğrudan state referansı
setCount(count + 1)  // Async senaryolarda eski olabilir
```

### Koşullu Render

```typescript
// ✅ İYİ: Açık koşullu render
{isLoading && <Spinner />}
{error && <ErrorMessage error={error} />}
{data && <DataDisplay data={data} />}

// ❌ KÖTÜ: Ternary cehennemi
{isLoading ? <Spinner /> : error ? <ErrorMessage error={error} /> : data ? <DataDisplay data={data} /> : null}
```

## API Tasarım Standartları

### REST API Kuralları

```
GET    /api/markets              # Tüm marketleri listele
GET    /api/markets/:id          # Belirli marketi getir
POST   /api/markets              # Yeni market oluştur
PUT    /api/markets/:id          # Marketi güncelle (tam)
PATCH  /api/markets/:id          # Marketi güncelle (kısmi)
DELETE /api/markets/:id          # Marketi sil

# Filtreleme için query parametreleri
GET /api/markets?status=active&limit=10&offset=0
```

### Response Formatı

```typescript
// ✅ İYİ: Tutarlı response yapısı
interface ApiResponse<T> {
  success: boolean
  data?: T
  error?: string
  meta?: {
    total: number
    page: number
    limit: number
  }
}

// Başarılı response
return NextResponse.json({
  success: true,
  data: markets,
  meta: { total: 100, page: 1, limit: 10 }
})

// Hata response
return NextResponse.json({
  success: false,
  error: 'Invalid request'
}, { status: 400 })
```

### Input Doğrulama

```typescript
import { z } from 'zod'

// ✅ İYİ: Schema doğrulama
const CreateMarketSchema = z.object({
  name: z.string().min(1).max(200),
  description: z.string().min(1).max(2000),
  endDate: z.string().datetime(),
  categories: z.array(z.string()).min(1)
})

export async function POST(request: Request) {
  const body = await request.json()

  try {
    const validated = CreateMarketSchema.parse(body)
    // Doğrulanmış veriyle devam et
  } catch (error) {
    if (error instanceof z.ZodError) {
      return NextResponse.json({
        success: false,
        error: 'Validation failed',
        details: error.errors
      }, { status: 400 })
    }
  }
}
```

## Dosya Organizasyonu

### Proje Yapısı

```
src/
├── app/                    # Next.js App Router
│   ├── api/               # API routes
│   ├── markets/           # Market sayfaları
│   └── (auth)/           # Auth sayfaları (route groups)
├── components/            # React bileşenleri
│   ├── ui/               # Genel UI bileşenleri
│   ├── forms/            # Form bileşenleri
│   └── layouts/          # Layout bileşenleri
├── hooks/                # Özel React hooks
├── lib/                  # Yardımcı araçlar ve konfigürasyonlar
│   ├── api/             # API istemcileri
│   ├── utils/           # Yardımcı fonksiyonlar
│   └── constants/       # Sabitler
├── types/                # TypeScript tipleri
└── styles/              # Global stiller
```

### Dosya İsimlendirme

```
components/Button.tsx          # Bileşenler için PascalCase
hooks/useAuth.ts              # 'use' öneki ile camelCase
lib/formatDate.ts             # Yardımcı araçlar için camelCase
types/market.types.ts         # .types soneki ile camelCase
```

## Yorumlar ve Dokümantasyon

### Ne Zaman Yorum Yapmalı

```typescript
// ✅ İYİ: NİÇİN'i açıklayın, NE'yi değil
// Kesintiler sırasında API'yi aşırı yüklemekten kaçınmak için exponential backoff kullan
const delay = Math.min(1000 * Math.pow(2, retryCount), 30000)

// Büyük dizilerle performans için burada kasıtlı olarak mutasyon kullanılıyor
items.push(newItem)

// ❌ KÖTÜ: Açık olanı belirtmek
// Sayacı 1 artır
count++

// İsmi kullanıcının ismine ayarla
name = user.name
```

### Public API'ler için JSDoc

```typescript
/**
 * Semantik benzerlik kullanarak market arar.
 *
 * @param query - Doğal dil arama sorgusu
 * @param limit - Maksimum sonuç sayısı (varsayılan: 10)
 * @returns Benzerlik skoruna göre sıralanmış market dizisi
 * @throws {Error} OpenAI API başarısız olursa veya Redis kullanılamazsa
 *
 * @example
 * ```typescript
 * const results = await searchMarkets('election', 5)
 * console.log(results[0].name) // "Trump vs Biden"
 * ```
 */
export async function searchMarkets(
  query: string,
  limit: number = 10
): Promise<Market[]> {
  // Implementation
}
```

## Performans En İyi Uygulamaları

### Memoization

```typescript
import { useMemo, useCallback } from 'react'

// ✅ İYİ: Pahalı hesaplamaları memoize et
const sortedMarkets = useMemo(() => {
  return markets.sort((a, b) => b.volume - a.volume)
}, [markets])

// ✅ İYİ: Callback'leri memoize et
const handleSearch = useCallback((query: string) => {
  setSearchQuery(query)
}, [])
```

### Lazy Loading

```typescript
import { lazy, Suspense } from 'react'

// ✅ İYİ: Ağır bileşenleri lazy yükle
const HeavyChart = lazy(() => import('./HeavyChart'))

export function Dashboard() {
  return (
    <Suspense fallback={<Spinner />}>
      <HeavyChart />
    </Suspense>
  )
}
```

### Veritabanı Sorguları

```typescript
// ✅ İYİ: Sadece gerekli sütunları seç
const { data } = await supabase
  .from('markets')
  .select('id, name, status')
  .limit(10)

// ❌ KÖTÜ: Her şeyi seç
const { data } = await supabase
  .from('markets')
  .select('*')
```

## Test Standartları

### Test Yapısı (AAA Kalıbı)

```typescript
test('benzerliği doğru hesaplar', () => {
  // Arrange (Hazırla)
  const vector1 = [1, 0, 0]
  const vector2 = [0, 1, 0]

  // Act (İşle)
  const similarity = calculateCosineSimilarity(vector1, vector2)

  // Assert (Doğrula)
  expect(similarity).toBe(0)
})
```

### Test İsimlendirme

```typescript
// ✅ İYİ: Açıklayıcı test isimleri
test('sorguya uygun market bulunamadığında boş dizi döndürür', () => { })
test('OpenAI API anahtarı eksikse hata fırlatır', () => { })
test('Redis kullanılamazsa substring aramaya geri döner', () => { })

// ❌ KÖTÜ: Belirsiz test isimleri
test('çalışır', () => { })
test('arama testi', () => { })
```

## Kod Kokusu Tespiti

Bu anti-kalıplara dikkat edin:

### 1. Uzun Fonksiyonlar
```typescript
// ❌ KÖTÜ: 50 satırdan uzun fonksiyon
function processMarketData() {
  // 100 satır kod
}

// ✅ İYİ: Küçük fonksiyonlara böl
function processMarketData() {
  const validated = validateData()
  const transformed = transformData(validated)
  return saveData(transformed)
}
```

### 2. Derin İç İçe Geçme
```typescript
// ❌ KÖTÜ: 5+ seviye iç içe geçme
if (user) {
  if (user.isAdmin) {
    if (market) {
      if (market.isActive) {
        if (hasPermission) {
          // Bir şeyler yap
        }
      }
    }
  }
}

// ✅ İYİ: Erken dönüşler
if (!user) return
if (!user.isAdmin) return
if (!market) return
if (!market.isActive) return
if (!hasPermission) return

// Bir şeyler yap
```

### 3. Sihirli Sayılar
```typescript
// ❌ KÖTÜ: Açıklanmamış sayılar
if (retryCount > 3) { }
setTimeout(callback, 500)

// ✅ İYİ: İsimlendirilmiş sabitler
const MAX_RETRIES = 3
const DEBOUNCE_DELAY_MS = 500

if (retryCount > MAX_RETRIES) { }
setTimeout(callback, DEBOUNCE_DELAY_MS)
```

**Unutmayın**: Kod kalitesi pazarlık konusu değildir. Açık, sürdürülebilir kod hızlı geliştirme ve güvenli refactoring sağlar.
